Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Waluta - Słowacja

KORONA SŁOWACKA

 Słowacja, jako jedno z pierwszych państw, które weszły do UE w 2004 roku (wcześniej zrobiły to Słowenia, Malta i Cypr) przyjęła euro. Zanim jednak Słowacy zaczęli posługiwać się tą walutą płacili w koronach słowackich, natomiast jeszcze wcześniej w koronach czechosłowackich czy koronach austro-węgierskich. Oto krótka historia pieniędzy na terenie Słowacji.

 

Korona słowacka była walutą Słowacji w latach 1993-2009. W lutym 1993 roku, po rozdzieleniu się Czech i Słowacji i, tym samym, definitywnym zaniku Czechosłowacji, oba kraje wprowadziły waluty narodowe (Czechosłowacja, a właściwie Czeska i Słowacka Republika Federalna, rozpadła się 1 stycznia 1993, a powstałe w wyniku tego państwa, Czechy i Słowacja, do 8 lutego pozostawały w unii walutowej), aczkolwiek dotychczasowa waluta, korona czechosłowacka, pozostała w użyciu do listopada 1993 roku. Podczas gdy Czesi wprowadzili koronę czeską, Słowacy wprowadzili koronę słowacką, którą posługiwali się do 16 stycznia 2009 roku. 1 stycznia tego roku Słowacja przyjęła bowiem euro, a 16 stycznia zakończony został okres przejściowy, podczas którego Słowacy mogli używać obu walut (można było płacić w koronach, ale resztę otrzymywało się w euro).

W 1993 do obiegu wprowadzono monety o nominałach 10, 20 i 50 halerzy oraz 1, 2, 5 i 10 koron, jak również banknoty o nominałach 20, 50, 100, 200, 500, 1000 i 5000 koron. Na banknotach słowackich, tak jak na banknotach czeskich, przedstawiono ważne dla historii narodu i państwa słowackiego postaci. I tak na banknocie o wartości 20 koron przedstawiono wyobrażenie księcia Pribiny, uważanego za pierwszego w dziejach narodu słowackiego władcę, pana Księstwa Nitrzańskiego, a następnie Księstwa Balatońskiego, dwóch słowiańskich państewek z IX. wieku. Na banknocie o wartości 50 koron przedstawiono Cyryla i Metodego, bizantyjskich mnichów, którzy jako pierwsi, chrystianizowali tereny Słowacji i Moraw (II połowa IX. wieku). Na banknocie o nominale 100 koron przedstawiono rzeźbę Madonny z kościoła pod wezwaniem św.Jakuba w Lewoczy, jedno z arcydzieł rzeźby gotyckiej na Słowacji. Na dwustukoronowym banknocie wyobrażono Antona Bernolaka, dziewiętnastowiecznego słowackiego językoznawcę i filologa, uważanego za twórcę współczesnego języka słowackiego. Na pięćsetkoronówce znajdował się Ľudovít Štúr, działacz patriotyczny z I połowy XIX. wieku, uważany za jednego z ojców słowackiej tożsamości narodowej. Na banknocie o wartości 1000 koron przedstawiono Andreja Hlinkę, katolickiego księdza, publicystę i polityka działającego pod koniec XIX. i w pierwszej tercji XX. wieku, założyciela Słowackiej Partii Ludowej i orędownika daleko posuniętej autonomii Słowacji w ramach Czechosłowacji. Natomiast na banknocie o najwyższym nominale znalazł się Milan Rastislav Štefánik, wybitny astronom, polityk i żołnierz, członek Czechosłowackiej Rady Narodowej, przedstawicielstwa Czechów i Słowaków wobec państw Ententy, minister wojny w pierwszym rządzie I Republiki Czechosłowackiej, który zginął w katastrofie lotniczej w maju 1919, zaledwie kilka miesięcy po powstaniu niepodległej Czechosłowacji.

Warto podkreślić, że w latach 1939-1945 I Republika Słowacka, współpracujące z III Rzeszą marionetkowe państwo słowackie, miało własną walutę, także noszącą nazwę korony słowackiej, przy czym porządek słów w nazwie waluty był inny, niż w nazwie tej waluty, którą Słowacy posługiwali się w latach 1993-2009. Oto bowiem ta ostatnia nosiła nazwę „slovenská koruna”, podczas gdy ta z okresu II wojny światowej to „koruna slovenská”. Początkowo wybito monety halerzowe i koronowe oraz banknoty o niższych nominałach, zaś jako banknotów o większej wartości używano ostemplowanych pieniędzy czechosłowackich. Później wydrukowano własne pieniądze zastępcze i  banknoty, na których znaleźli się m.in. wspomniani Štúr (10 koron), Hlinka (20 koron), a także pierwszy piszący w większości po słowacku, żyjący na przełomie XVIII. i XIX. wieku poeta Ján Hollý (20 koron), książę Pribina (100 koron) i książę Państwa Wielkomorawskiego, Świętopełk (Svatopluk) I Morawski, żyjący w drugiej połowie IX. wielu.

Na uwagę zasługuje fakt, że na Słowacji znajduje się jedna z najstarszych (założona w trzeciej dekadzie XIV. wieku) nadal czynnych mennic na świecie, mennica w Kremnicy, która, na przestrzeni wieków, biła pieniądz dla Królestwa Węgier, monarchii habsburskiej, Czechosłowacji międzywojennej, I Republiki Słowackiej, Czechosłowacji powojennej oraz dla Słowacji. Teraz w Kremnicy bije się m.in. słowackie monety euro oraz monety kolekcjonerskie, aczkolwiek z usług kremnickiej mennicy korzystają także państwa nie należące do eurolandu.

 

KORONA CZECHOSŁOWACKA

Korona czechosłowacka to waluta Czechosłowacji, wprowadzona w kwietniu 1919 roku, w kilka miesięcy po uzyskaniu przez ten kraj niepodległości i rozpadzie monarchii austro-węgierskiej. Po rozpadzie imperium Habsburgów powstało wiele nowych organizmów państwowych, a wyniku wojny na jego dotychczasowych (jak i w innych krajach Europy) ziemiach rozpanoszyła się poważna inflacja. W związku z tym powstałe na zgliszczach c.k. monarchii organizmy państwowe postanowiły wprowadzić własne waluty, co ułatwiłoby ustabilizowanie sytuacji gospodarczej. Tym samym władze czechosłowackie, na czele z prezydentem Tomaszem Garrigue Masarykiem i ministrem finansów Aloisem Rašínem, podjęły decyzję o wprowadzeniu nowej waluty. Jeśli chodzi o jej nazwę, postanowiono zachować nazwę dotychczasowej waluty Austro-Węgier, korony. Korona austro-węgierska była zresztą, ze względu na fakt, że dystrybucja nowych pieniędzy musiała być rozłożona w czasie, używana do maja 1920 roku. Wiosną 1919 roku wypuszczono także pierwsze pieniądze zastępcze, które razem z koronami austro-węgierskimi (odpowiednio ostemplowanymi) miały służyć mieszkańcom Czechosłowacji do momentu, aż korony czechosłowackie trafią do wszystkich. W 1920 roku do obiegu wprowadzono monety halerzowe, a rok później koronowe (1 korona = 100 halerzy). W maju 1920 wycofano austro-węgierskie korony, natomiast pieniądze zastępcze były w użyciu aż do roku 1927, wtedy bowiem dopiero wydrukowano pierwsze koronowe banknoty. Co więcej, rok wcześniej do życia powołano Bank Narodowy Czechosłowacji, na czele którego stanął Vilém Pospíšil. Warto podkreślić, że w projektowaniu nowych pieniędzy wzięli udział artyści najwyższej klasy. Monety zaprojektowali m.in. wybitni rzeźbiarze Otokar Španĕl i Otto Guttfreund, zaś wśród projektantów banknotów byli światowej klasy malarze jak Alfons Mucha czy, mniej znany poza Czechami i Słowacją, acz równie doskonały, Max Švabinský.

Korona czechosłowacka przestała być oficjalnym środkiem płatniczym po wkroczeniu na ziemie czeskie Niemców i powołaniu do życia Protektoratu Czech i Moraw, co miało miejsce w marcu 1939 roku. Okupant przekształcił wówczas bank narodowy w Bank Narodowy dla Czech i Moraw, który zaczął wydawać „korony protektoratowe”, których kurs, względem marki niemieckiej, był przez Niemców sztucznie zaniżony (powinien wynosić około 6,5 korony za markę, podczas gdy wprowadzony przez okupanta sztywny kurs wynosił 10 koron za 1 reichsmarkę).

W maju 1944 roku czechosłowacki rząd emigracyjny w Londynie wziął udział w konferencji w amerykańskim Breton Woods. Jego przedstawiciele byli wśród sygnatariuszy aktów założycielskich dwóch istotnych dla powojennej gospodarki instytucji, Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Banku Światowego.

Rok później Czechosłowacja powstała na nowo, tym razem jako III Republika Czechosłowacka. Pod koniec 1945 roku nowe, coraz silniej kontrolowane przez komunistów władze przeprowadziły reformę, która miała za cel położyć kres walutowemu bałaganowi. W tym okresie bowiem w Czechosłowacji funkcjonowało kilka różnych walut: przedwojenne korony czechosłowackie, węgierskie pengö, korony słowackie, marki niemieckie, polskie złotówki, pieniądze zastępcze wydawane przez Niemców, „marki protektoratowe”, a także zastępcze pieniądze wydawane żołnierzom sowieckim i amerykańskim.

W 1953 nowe, już w pełni komunistyczne władze, przeprowadziły kolejną reformę, która odbiła się negatywnie na sytuacji finansowej większości Czechów i Słowaków. Oto bowiem za 300 starych koron można było uzyskać jedynie 60 nowych. Powyżej granicy 300 stare korony wymieniano po kursie 1:50 (za 500 starych można było uzyskać tylko 1 nową koronę), a przy wymianie wkładów pieniężnych w bankach lub kasach oszczędności stosowano jeszcze bardziej niekorzystny przelicznik (im wyższy wkład, tym bardziej niekorzystny przelicznik). Reforma ta doprowadziła to jednego z pierwszych wystąpień przeciwko władzy ludowej od momentu przejęcia władzy przez komunistów w państwach tzw. bloku wschodniego. Doszło do niego w pierwszych dniach czerwca w Pilźnie, gdzie przeciwko reformie, wprowadzonej znienacka (jeszcze na kilka dni przed wprowadzeniem reformy władze miały zapewniać, że korona jest stabilna i, że żadnych zmian się nie przewiduje) wystąpili robotnicy w tamtejszych fabrykach Škody. Do rozruchów doszło także w innych miastach, np. w Kladnie.

Po 1953 roku wydano pięć serii banknotów, na których znaleźli się m.in. słowacki poeta, dramaturg i tłumacz aktywny w II połowie XIX. i I tercji XX. wieku, Pavol Országh Hviezdoslav, Jan Žižka, przywódca husytów podczas wojen husyckich (początek XV. wieku), siedemnastowieczny teolog protestancki i wybitny pedagog, Jan Amos Komenský, a także czechosłowaccy i sowieccy żołnierze oraz robotnicy, a także Klement Gottwald, przed wojną jeden z założycieli Komunistycznej Partii Czechosłowacji, a po niej pierwszy komunistyczny prezydent.

Korona czechosłowacka została wycofana z użytku w lutym 1993 roku, po rozpadzie Czechosłowacji na Czechy i Słowację i przeprowadzonych w tych krajach reformach walutowych, które doprowadziły do powstania korony czeskiej i korony słowackiej.

Warto dodać, że w okresie demokracji ludowej w obiegu była także, od lat siedemdziesiątych, tzw. korona tuzex, rodzaj bonów do sklepów sieci Tuzex, odpowiednika polskiego Pewexu, gdzie dostać można było produkty niedostępne w innych sklepach, sprowadzane głównie z krajów Europy Zachodniej i z Ameryki.

 

Źródło: Wikipedia

 

Zdjęcie na dziś

Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com
Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • autor muzyki do pierwszej polskiej opery, „Nędza uszczęśliwiona” (libretto pióra Wojciecha Bogusławskiego; wystawiona w 1778 roku), Maciej Kamieński (1734-1821), był z pochodzenia Słowakiem?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...